ΑΡΧΑΙΑ ΡΗΤΟΡΙΚΗ

ΑΡΧΑΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ - ΡΗΤΟΡΙΚΗ - ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ

ΠΟΙΗΣΗ - ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ - ΤΥΠΟΣ - ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ

Εχει και πολλές αρχαίες πνευματικές δραστηριότητες και φωτεινές μορφές:

=== Πιτθέας ο θεμελιωτής της δικαιοσύνης, ο πρωτοπόρος της ρητορικής τέχνης.

«Μηδενί δίκην δικάσεις πριν αμφοίν μύθον ακούσεις».

Δηλαδή μη δικάσεις αν δεν ακούσεις και τις δύο πλευρές.

Τη ρήση αυτή χρησιμοποιούν πάρα πολλοί στις συζητήσεις τους, χωρίς βέβαια, στην πλειονότητά τους, να γνωρίζουν την προέλευσή της.

Η ρήση αυτή προέρχεται από τον αρχαίο Τροιζήνιο βασιλιά Πιτθέα, πατέρα της Αίθρας και παππού του Θησέα, ο οποίος εθεωρείτο αδέκαστος δικαστής.

Η σημασία της είναι πάρα πολύ μεγάλη, διότι σε κείνα τα χρόνια (1240 π.Χ.) επικρατούσε το δίκαιο του ισχυρότερου.

Ο Πιτθέας δεν δίκαζε μόνος του. Δίκαζε με δύο ακόμη δικαστές, καθισμένοι σε ειδικούς θρόνους που βρίσκονταν λίγο πιο έξω από την Τροιζήνα. Ο βασιλιάς της Τροιζήνας εκτός από σοφός, θεωρείται και θεμελιωτής της δικαστικής εξουσίας και της δικαστικής λειτουργίας για μια δίκαιη δίκη. Γιατί πουθενά αλλού, στην αρχαιότητα δεν αναφέρεται κάτι παρόμοιο.

Ετσι δε θάταν υπερβολή να υποστηρίξουμε ότι η πραγματική έννοια της δικαιοσύνης ξεκίνησε από την Τροιζηνία, από τον Πιτθέα.

Ο αρχαίος βασιλιάς της Τροιζήνας Πιτθέας (1240 π.Χ), είναι ο πρώτος που δίδαξε τη ρητορική τέχνη – τη δίδασκε στο ναό των Αρδαλίδων Μουσών- κι όπως αναφέρεται άφησε και σχετικό σύγγραμμα.

=== Αναφέρεται επίσης ο ρήτωρ Ξενοκράτης ο Καλαυρεάτης.

=== Αναμφισβήτητο γεγονός είναι ότι υπήρξε ο Δημήτριος ο Τροιζήνιος ο Γραμματικός, στον οποίο αποδίδεται σύγγραμμα φιλολογικού και ιστορικού περιεχομένου με τον τίτλο «Κατά Σοφιστών», όπου γίνεται λόγος και περί του θανάτου του Εμπεδοκλέους ( 435 π.Χ.).

=== Ο Δημόκριτος ο Τροιζήνιος είναι εκείνος που ασχολήθηκε με τον 'Ομηρο, και μεταξύ άλλων αναφέρει ότι πατέρας του Ομήρου ήταν ο Δαήμων, έμπορος το επάγγελμα.

=== Ο κυκλικός ποιητής Αγίας ή Ηγίας ο Τροιζήνιος ( 700 π Χ.) έγραψε ποίημα για την αρπαγή της αμαζόνας Αντιόπης ή Ιππολύτης από το Θησέα.

Αντίθετα απ ότι λέει ο Πίνδαρος - πως την άρπαξαν ο Πειρίθους και ο Θησέας- ο ποιητής Ηγίας ο Τροιζήνιος αναφέρει γι' αυτή πως όταν ο Ηρακλής πολιορκούσε την πόλη Θεμίσκυρα στο Θερμώδοντα ποταμό και δεν μπορούσε να την κυριέψει η Αντιόπη, παρέδωσε την πόλη, γιατί ερωτεύτηκε το Θησέα, ο οποίος είχε λάβει μέρος στην εκστρατεία μαζί με τον Ηρακλή. Αυτά αναφέρει ο Ηγίας στο ποίημά του. Οι Αθηναίοι πάλι λένε πως την Αντιόπη, όταν οι αμαζόνες είχαν έρθει (κατά των Αθηνών), τη χτύπησε με βέλος η Μολπαδία και πως τη Μολπαδία τη σκότωσε ο Θησέας.

Ο Αγίας ή Ηγίας έγραψε το επικό έργο «Νόστοι» («Επάνοδοι») με θέμα τις περιπέτειες των Ελλήνων κατά το γυρισμό τους από την Τροία. Το έργο του αποτελεί τρόπον τινά συνέχεια των επικών ποιημάτων «Ιλίου Πέρσις» του Αρκτίνου και «Μικρά Ιλιάς» του Λέσβιου Λέσχη.

Οι «Νόστοι ήταν μέγα έπος σε πέντε μέρη από πολλές χιλιάδες στίχους, από τους οποίους μόνο τρεις διασώθηκαν.

Η υπόθεση του ποιήματος όπως διασώζεται από άλλους συγγραφείς είναι η εξής:

Οι Αχαιοί κατά την άλωση της Τροίας επιδόθηκαν σε ασεβείς και σκληρές πράξεις και προκάλεσαν την οργή της Αθηνάς η οποία αποφάσισε να τους τιμωρήσει. Και προκάλεσε διχόνοιες μεταξύ του Αγαμέμνονα και του Μενέλαου. Από αυτούς ο πρώτος παρέμεινε αρκετό καιρό στην Τροία για να εξευμενίσει την Αθηνά, ενώ ο Μενέλαος απέπλευσε , αλλά περιπλανήθηκε, έχασε το μεγαλύτερο μέρος των πλοίων του και τελικά διασώθηκε στην Αίγυπτο, με πέντε, μόνο , από αυτά. Ανάλογες περιπέτειες είχαν και οι άλλοι ήρωες, εκτός από το Νέστορα και το Διομήδη του Αργους- που είχε μαζί του και τους Τροιζήνιους – οι οποίοι έφθασαν ασφαλώς και σώοι στις χώρες τους.

Τέλος εξιστορείται ο φόνος του Αγαμέμνονα και ή τιμωρία του Αίγισθου και της Κλυταιμνήστρας από τον Ορέστη.

Ο Ηγίας με τους «Νόστους» βάδισε στα ίχνη του Ομήρου όπως πλήθος άλλων ποιητών - ο Στασίνος με τα «Κύπρια έπη», ο Μιλήσιος Αρκτίνος με την «Αιθιοπίδα», ο Μιτυληναίος Λέσχης με τη «μικρή Ηλιάδα» - τα έργα όμως των οποίων απέβησαν ξερές ιστορικές διηγήσεις, πολύ κατώτερες από το έπος του μεγάλου δασκάλου.

=== Εκτός από τη ρητορική, τη φιλοσοφία και την ποίηση η Τροιζήνα ανέδειξε και μαθηματικούς.

Μέσα από την ομίχλη της προϊστορίας ξεπροβάλει η μυθική μορφή της Αίθρας κόρης του βασιλιά της Τροιζήνος Πιτθέα και μάνας του Θησέα ( 1230 π.Χ), με μία άλλη ιδιότητα άγνωστη στους πολλούς. Την ιδιότητα της δασκάλας της αριθμητικής (λογιστικής).

Ιέρεια, λοιπόν, των απαρχών της πλέον εγκεφαλικής επιστήμης, η Αίθρα μάθαινε λογιστική (αριθμητική) στα παιδιά της Τροιζήνας, με εκείνη την πολύπλοκη μέθοδο, που προκαλεί δέος, μιας και δεν υπήρχε το μηδέν και οι αριθμοί συμβολίζονταν πολύπλοκα, αφού τα σύμβολά τους απαιτούσαν πολλές επαναλήψεις (Κρητομυκηναϊκό σύστημα αρίθμησης).

ΠΟΥ ΕΓΡΑΦΑΝ ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΙ

Όλα αυτά αναφέρονται στο πολύ μακρινό παρελθόν. Και τίθεται το ερώτημα; Πού έγραφαν την εποχή εκείνη, πώς κοινολογούσαν γραπτά, όσα ήθελαν να μάθουν οι άλλοι; Πώς διασώθηκαν;

Γενικά γνωρίζουμε ότι από τα πανάρχαια χρόνια, σκάλιζαν σε ξύλο, σε πέτρες, σε πλάκες, σε λεία τετράγωνα μάρμαρα, σε σανίδες αλειμμένες με κερί, σε δέρματα, ωμοπλάτες από ζώα, όστρακα, κεραμίδια, σε φλοιούς από δένδρα, αργότερα σε παπύρους, σε περγαμηνές - το όνομα το πήραν από την Πέργαμο -, ανάλογα με την εποχή και τελικά στο χαρτί.

Πάντως με την ανεύρεση πινακίδας- σε ξύλο - στον αρχαιότατο λιμναίο οικισμό της Καστοριάς, που ανάγεται στο 7.000 π.Χ. αποδεικνύεται ότι η γραφή ήταν γνωστή από πολύ νωρίς. Κι ας μην υπάρχουν πολλά τέτοια ευρήματα. Δεν πρέπει να ξεχνάμε και τις διάφορες βραχογραφίες των Ελληνικών σπηλαίων που βρέθηκαν.

Με τα λίγα αυτά που αναφέραμε μπορεί να γίνει κατανοητό, πού και πώς έγραφε ο Πιτθέας (1240 π.Χ.) και οι άλλοι όσα ήθελαν να διασώσουν. Αλλωστε βρέθηκαν διάφορες επιγραφές σε πέτρες, μάρμαρο κλπ. (Καλαυρία- Τροιζήνα-Μέθανα).

Ετσι, λοιπόν, δεν είναι καθόλου περίεργο, που άφησαν έργα τους.

Τα «γράμματα» -ρητορική , συγγραφή, ιστορία, δημοσιογραφία - αναπτύχθηκαν πολύ νωρίς στην περιοχή Καλαυρίας- Πόρου- Τροιζηνίας - δεν ξέρουμε τι θα ανακαλύψουμε ακόμη όσο η αρχαιολογική σκαπάνη εργάζεται.

ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΜΕΤΑ

Σίγουρο επίσης είναι, πως μετά τη διάδοση του Χριστιανισμού στην περιοχή, οι διάφοροι εκκλησιαστικοί λειτουργοί, καλλιέργησαν τα γράμματα όσο μπόρεσαν, ανάλογα με την κατάσταση που επικρατούσε, κυρίως με τη χειρόγραφη μορφή.

Σε ότι αφορά τον τύπο, στον Πόρο υπήρχε χαρτοποιείο, αλλά όχι τυπογραφείο. Κυκλοφορούσαν, όμως, από το 1824 οι εφημερίδες που εκδίδονταν στην Υδρα, στο Ναύπλιο και στην Αίγινα. Για ένα διάστημα, το 1827, στον Πόρο είχε την έδρα της και τα γραφεία της, η Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.

Μια αναφορά πρέπει να γίνει στο περιοδικό « Πανδώρα» που εξέδωσε το 1849 ο Νικόλαος Δραγούμης ( χρημάτισε γραμματέας της Γ. Εθνοσυνέλευσης Τροιζήνας), μαζί με τον Κ. Παπαρρηγόπουλο και τον Αλεξ. Ραγκαβή, και κυκλοφορούσε στην περιοχή Τροιζηνίας. Ο Νικόλαος Μάρκου Δραγούμης ήταν ένας από τους πρώτους δημοσιογράφους της περιοχής.

Στα μετέπειτα χρόνια, κυκλοφορούσαν πολλές εφημερίδες που εκδίδονταν στην Αθήνα και τον Πειραιά.( Το 1880 κυκλοφορούσαν 55 εφημερίδες και 11 περιοδικά).

Ιδιαίτερη αναφορά πρέπει να γίνει για τον «παράνομο τύπο της Κατοχής». Αντίτυπα πολλών εφημερίδων (όπως «Οι σκοποί μας», «Ελληνικός αγών», «Πάλη», «Λευτεριά», και «Φωνή των Ελλήνων»και «Τριπτόλεμος» του Ευαγ. Σαββόπουλου - βουλευτού , υπουργού 1916-1995- και άλλες, τυπογραφημένες, πολυγραφημένες, ή χειρόγραφες), έφθαναν στην περιοχή, κάτω από «τη μύτη» των Γερμανών και διαβάζονταν από τους ντόπιους. Ραδιόφωνα για να ακούνε «Λονδίνο», υπήρχαν ελάχιστα. Ένα είχε ο ξενοδόχος κ. Κυρ. Μάνεσης. ( Το ραδιόφωνο ήρθε στην Ελλάδα το 1923,και στον Πόρο το 1930)

Μετά τον πόλεμο εκδόθηκε η τοπική εφημερίδα « Τροιζηνία» (1948) του Λεωνίδα Δωρή, κι ακολούθησαν η «Τροιζηνιακή ηχώ» του Παν. Τσαμαρδά, ο « Σφαίρος» και η «Τροιζηνιακή» του Βασ. Κουτουζή και κατόπιν άλλες, όπως ο «Δημοσθένης» του Αιμίλιου Βαϊάννη, «Ο Αργοσαρωνικός Τύπος» (Ιούλιος 64-Απρίλιος 67) του Μανώλη Μπεντενιώτη, « Η ΦΩΝΗ» , « Η Καλαυρία», « Η Γραμμή του Σαρωνικού» και άλλες.

Επαγγελματίες δημοσιογράφοι από τον Πόρο:

*** Βασίλης Ευαγ. Κοχλατζής,γεν. Πόρον 1907- 2007 το γένος Γ. Τρασάνη- εφημ. «Φωνή του Πειραιώς» «Ελληνικόν Αίμα», « Βραδυνή», πολλά συγγραφικά- μεταφραστικά.Μέλος ΕΣΗΕΑ.Έχει δύο γιους, Ευάγγελο και Δημήτριο, δημοσιογράφους.

*** Σταύρος Χ.Καρράς ( Πόρον,1925 - ) αρθρογράφος «ΑΥΓΗΣ» μέλος διευθ. επιτελείου.

*** Ευάγγελος Παναγώτου Κουτουζής, γεν. Πόρον 1945,αστυνομικός-δικαστικός συντάκτης «ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑΣ» (1975-1990), αρχισυντάκτης ρ/φ ΕΡΤ –ΕΡΑ 1982-2000,διευθυντής σύνταξης «ΑΘΗΝΑΪΚΗΣ» από το 1998. Mέλος ΕΣΗΕΑ.

*** Παναγιώτης Βασ. Κουτουζής, γεν. 1970, γιος του προηγούμενου «ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ», «ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ», ρ/φ CIAO FM, «ΘΗΣΑΥΡΟΣ», ΕΡΤ από το 1988. Μέλος ΕΣΗΕΑ

*** Δημήτρης Ηλία Τζάνης. γεν. 1950(καταγωγή) ΥΕΝΕΔ-ΕΡΤ κ.ά. Μέλος ΕΣΗΕΑ.

*** Τόνια Καστριώτη, κόρη του Δημήτρη Π. Καστριώτη και της Ελένης Στρουχέλη από τον Πόρο.

Βιβλία σχετικά με τον Πόρο και την Τροιζηνία εξέδωσαν διάφοροι Ποριώτες - και άλλοι που έζησαν εκεί -, όπως η Ιουλία Δραγούμη, ( 1900), ο Ιω. Σταματίου (1937), ο Ν.Φαράκλας, η Αναστασία Δ. Διαμαντοπούλου, ο Εμ. Κωνσταντινίδης, ο Δ. Μπαλάνος, ο Τάκης Ακρίτας, ο Διονύσιος Τροβάς και πιο τελευταία, ο θεολόγος καθηγητής κ. Απόστολος Παινεσάκης, ο Γιάννης Πουλάκης, η Ιωάννα Ρουμάνη, ο Βασίλης Π. Κουτουζής, ο Γιάννης Μανιάτης, ο Γιάννης Σουλιώτης καθώς και πολλοί ξένοι (Βέλτερ, Χάρτλυ, ο Μιχαήλ Δέφνερ, ο Χένρυ Μίλλερ κ.ά).