ΠΟΥ ΗΤΑΝ ΤΟ ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΟ ΤΟΥ ΠΕΙΡΑΙΑ

ΠΟΥ ΗΤΑΝ ΤΟ ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΟ ΤΟΥ ΠΕΙΡΑΙΑ;

Πολλοί είναι εκείνοι που ψάχνουν να βρουν, αρχαιολόγοι άλλα και ιστοριοδίφες, που ήταν το αρχαίο Ασκληπιείο του Πειραιά. Γιατί είναι σίγουροι ότι υπήρχε. Και ήταν ένα ή δύο;

Ωστόσο τίποτα δεν έχει εντοπιστεί. Δεν υπάρχουν διαπιστώσεις παρά μόνον εκδοχές:

== Κατά μία εκδοχή ως Ασκληπιείο του Πειραιά θεωρείται το Σηράγγειο, υπόγειο κατασκεύασμα μέσα σε βράχους, της Καστέλας (κοινώς γνωστό ως «Σπηλιά του Παρασκευά»), έργο των προηγμένων προϊστορικών κατοίκων του Πειραιά των Μινυών. Αποκαλύφθηκε, κατά τον Χρ. Πανάγο, το 1897 και, κατά τον Γ. Ζαννέτο το 1894. Το φυσικό «κοίλωμα» του Σηραγγείου προϋπήρχε αλλά αξιοποιήθηκε, με την εκτέλεση ορισμένων έργων από τους Μινύες. Η στοά του εισχωρεί 12 μέτρα μέσα στο βράχο, κάτω από τη λεωφόρο Φαλήρου (Βασ. Παύλου). Αν και δεν έχουμε θετικές πληροφορίες για το σκοπό, για τον οποίο κατασκευάσθηκε, πιθανολογείται ότι ήταν ιερό, αφιερωμένο στον τοπικό ήρωα Σήραγγο. Θεωρείται ότι στους ιστορικούς χρόνους δεν αποκλείεται να χρησιμοποιήθηκε ως ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΟ και ως «Πορφυρείο», για την κατεργασία των πολλών πορφυρούχων κοχυλιών που αφθονούσαν στην Πειραϊκή ακτή. Αργότερα, πάντως και ως τους ρωμαϊκούς χρόνους στο Σηράγγειο λειτούργησε «βαλανείο» (δημόσιο λουτρό) και τότε κατασκευάστηκαν τα δύο ψηφιδωτά που υπήρχαν εκεί και, κατά περίεργο τρόπο, εξαφανίστηκαν στην περίοδο της Δικτατορίας (1967 - 1974).
== Μία άλλη πολύ βάσιμη εκδοχή αναφέρει ότι το Ασκληπιείο βρισκόταν κοντά στο Πανεπιστήμιο του Πειραιά όπου έχουν γίνει και αρχαιολογικές ανασκαφές, και έχουν βρεθεί πολλά στοιχεία που βεβαιώνουν περί αυτού.

ΔΕΙΤΕ ΓΙΑ ΤΟ ΙΕΡΟ ΤΟΥ ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ ΣΤΟΝ ΠΕΙΡΑΙΑ

== Και μια τρίτη, ότι βρισκόταν εκεί που είναι σήμερα το «αγίασμα» της Ζωοδόχου Πηγής στη διασταύρωση των οδών Ανδριανουπόλεως και Μακεδονίας 18, στην πλαγιά του λόφου Βώκου.

Ας δούμε την περίπτωση αυτή, γιατί έτσι και αλλιώς έχει ενδιαφέρον.

Στο σημείο αυτό, λοιπόν, βρισκόταν μια σπηλιά, που από το 1790 ήταν «ασκηταριό», έμεναν εκεί καλόγηροι.

Εκείνοι είδαν στον ύπνο τους την Παναγία, που τους είπε να σκάψουν στο βράχο, και θα βρουν την εικόνα της και νερό – αγίασμα.

Πράγματι, οι καλόγηροι έσκαψαν και βρήκαν και την εικόνα και το νερό. Εκεί αργότερα δημιούργησαν ένα εκκλησάκι που σήμερα λειτουργεί με το Παλαιό Ημερολόγιο. Σ αυτό τοποθέτησαν και την εικόνα, η οποία έμεινε εκεί ως το 1951. Μετά την πήραν ιερείς του Νέου Ημερολογίου και την τοποθέτησαν στο ναό της Ζωοδόχου Πηγής στο Χατζηκυριάκειο, όπου βρίσκεται και σήμερα. Είναι μια πολύ παλιά μαυρισμένη από το χρόνο είκόνα.

Οσο για το «αγίασμα» το είδαμε και σήμερα (2005) να τρέχει μέσα από το βράχο. Μέσα στο σκαμμένο βράχο είναι και το ιερό του ναού.

Η είσοδος του ναού Αριστερά η είσοδος που βγάνει το " άγίασμα" και δεξιά το ιερό.

Ενας παλιός τουριστικός οδηγός του 1980 έκανε αναφορά για πιθανή ύπαρξη Ασκληπιείου στην Αγία Σοφία Πειραιά. Ανέφερε μάλιστα ότι η περιοχή είχε αξιοποιηθεί από εύπορους πολίτες με χρόνιες παθήσεις που ήθελαν να κατοικούν κοντά στον τόπο θεραπείας τους. Πριν 5-6 χρόνια (1998;) είχε δημοσιευτεί και σχετικό άρθρο σε περιοδικό.

Μια παλιά Αγιοσοφιώτισσα του 1950 είχε πει ότι υπήρχε εκεί ένας ιερέας, για τον οποίο ο κόσμος έλεγε πως είχε αγιάσει. Τον είχαν δει, μάλιστα, να προχωράει στο δρόμο αιωρούμενος. Πρόκειται για τον ιερέα Ευγένιο τα οστά του οποίου φυλάσσονται στο ναό της Ζωοδόχου Πηγής.

Λέγεται ότι όταν το κράτος έκλεινε τις παλαιοημερολογήτικες εκκλησίες, ο π. Ευγένιος αρνιόταν να κλείσει την Ζ. Πηγή. Μια μέρα αστυνομικοί επεχείρησαν να οδηγήσουν τον ιερέα με το ζόρι έξω από την εκκλησία. Δεν τα κατάφεραν όμως γιατί έγινε τοπικός σεισμός. Το ίδιο συνέβη και όταν ο δύσπιστος αστυνόμος
πήγε μόνος του, ο οποίος σοκαρίστηκε και από εκείνη την ημέρα έγινε ιδιαίτερα θρήσκος. Ετσι το εκκλησάκι δεν έκλεισε.

Οσον αφορά τώρα στο αρχαίο Ασκληπιείο, ο σημερινός ιερέας της Ζωοδόχου Πηγής π. Κύριλλος μας είπε:

« Δεν έχει βρεθεί κάτι σχετικό με αρχαιότητες εδώ μέσα, ούτε γύρω από το χώρο μας. Αλλωστε η ανεύρεση αρχαιοτήτων σταματάει πολύ πιο πέρα από τη Λεύκα».

Όμως αν σκεφθεί κανείς ότι τα αρχαία Ασκληπιεία λειτουργούσαν σε πράσινους και δροσερούς χώρους, πολύ πιθανό, σε κάποιο δροσερό τοπίο του Πειραιά, τότε που ακόμη ήταν γεμάτος δένδρα, να υπήρχε και το Ασκληπιείο του Πειραιά.

Πάντως αναφέρεται ότι η περιοχή ήταν εύφορη και στα σημερινά οικοδομικά τετράγωνα που περικλείονται από Αιτωλικού, Θεσσαλονίκης κλπ, ακόμη και την δεκαετία του 1930 όπου υπήρχαν πολλά μποστάνια.

Περίεργο είναι ότι ο δρόμος μπροστά από το Ναό της Αγίας Σοφίας, 200 μέτρα από το εκκλησάκι της Ζωοδόχου Πηγής ονομάζεται οδός Ασκληπιού. Και πιο περίεργο το γεγονός ότι στη συνοικία αυτή της Αγίας Σοφίας δεν υπάρχει άλλη οδός με αρχαίο όνομα. Ο ναός της Αγίας Σοφίας χτίστηκε γύρω στα 1900.

Ωστόσο το θέμα ερευνάται συνεχώς.

Καλιφόρνια- Παλαμηδίου- Αγία Σοφία – Μανιάτικα

Το νέο ΑΒΕΡΩΦ, πριν ήταν στη γωνία Του Γιακουμέλη και Γέμελου από το 1923 Το μπακάλικο του Κούβελου από το 1914

Για Καλιφόρνια- Παλαμηδίου- Αγία Σοφία – Μανιάτικα δείτε εδώ

ΜΝΗΜΕΣ ΜΙΚΡΑΣ ΑΣΙΑΣ: ΓΕΩΡΓΙΟΣ -ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΠΕΡΙΒΟΛΑΡΗ

ΤΑ ΤΡΕΧΟΥΜΕΝΑ ΝΕΡΑ ΤΟΥ ΠΕΙΡΑΙΑ

Με αφορμή το λιγοστό τρεχούμενο νερό, μέσα στο ναό της Ζωοδόχου πηγής, που κατά πολλούς έχει ιαματικές ιδιότητες, και ορισμένοι το θεωρούν «αγίασμα», ας δούμε τα τρεχούμενα νερά.

Χαμηλά, από το ύψος της Παπαστράτου και προς τη θάλασσα, από την πλατεία Καραϊσκάκη μέχρι σχεδόν τον Αγιο Διονύση, υπήρχε το έλος – η Λίμνη. Από το 1836 ο τότε δήμαρχος Κυριάκος Σερφιώτης ζητούσε από τον Θθωνα να το αποξηράνει, κάτι που έγινε πολύ αργότερα.

Σύμφωνα με όσα μας αφηγήθηκαν παλιότεροι, πολύ πριν από το 1900, από την Καλιφόρνια και προς το κέντρο του Πειραιά, υπήρχε μια τεράστια αλάνα, κι έτρεχαν νερά. Εκεί γύρω έβοσκαν γίδια και πρόβατα. Σε πολλά σημεία υπήρχαν μποστάνια. Κι αργότερα, το ένα μετά το άλλο, δημιουργήθηκαν τα εργοστάσια.

Σε χάρτες του 1750 σημειώνεται ένα ποταμάκι ή χείμαρρος, που κατέβαινε από το λόφο Βώκου, και μέσω Λεύκας και Καμινίων έπεφτε στον Κηφισό. Αυτό είναι που δημιουργούσε και το έλος στη ΒΔ πλευρά του Πειραιά, τη Λίμνη όπως λεγόταν.

Βέβαια στο Φαληρικό όρμο έτρεχαν πάντα ο Κηφισός, στον οποίο έπεφτε ο Ηριδανός και το ποτάμι του Δαφνίου, και ο Ιλισός, που κατέβαιναν από τα ψηλά της Αττικής.

Πολλά εξωτερικά νερά έτρεχαν στο Ρέντη απ όπου πήρε και το όνομά του.

Ωστόσο ο Πειραιάς είχε αρκετά υπόγεια νερά, γι αυτό κατά καιρούς έγιναν πολλά πηγάδια, δημόσια και ιδιωτικά, για την ύδρευσή του – περισσότερα υπήρχαν προς το Ρέντη και το Μοσχάτο, που εχρησιμοποιούντο για το πότισμα των καλλιεργούμενων αγρών.

Στον κυρίως Πειραιά, απ όσα θυμήθηκαν οι παλιότεροι, δημόσια ήταν τα πηγάδια της οδού Αιγέως, σημερινής 2ας Μεραρχίας, στην Τρούμπα – από την αντλία του , τρόμπα, κατά παραφθορά πήρε το όνομά της, – αυτό το πηγάδι υπήρχε τουλάχιστον από την Ενετοκρατία.

Δυτικά του Λόφου της Μουνυχίας υπήρχε ένα πηγάδι που ονομαζόταν «πηγάδι του στρατιώτη», και άλλα στον Καραβά (1839), στη Βάρη (Καμίνια), στο Φάληρο, στο Μοσχάτο, και αλλού.

Η περιοχή του Πειραιά είχε κάποιες μικρές πηγούλες.

Μία από αυτές βρισκόταν στο λιμανάκι της Φρεαττύδας, στο τέλος της ομώνυμης λεωφόρου, κάτω από την σημερινή πλατεία Λάμπρου Πορφύρα, εκεί που είναι σήμερα το Ναυτικό Μουσείο.

Η πηγή αυτή έτρεχε ως το 1960, πριν γίνουν τα έργα, και όπως είχα δει το νερό που έτρεχε ήταν αρκετό.

Την είχαν ονομάσει « Τσιρλονέρι», για είχε ιαματικές, καθαρτικές, ιδιότητες. Στο σημείο αυτό βρισκόταν και το πανάρχαιο (1180 π.Χ.) «Φονικό Δικαστήριο».

ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΑΣΙΝΟ ΣΤΟΝ ΠΕΙΡΑΙΑ

Σε καμία ιστορική πηγή δεν αναφέρεται αν ο Πειραιάς από τα πολύ παλιά χρόνια είχε φυσικό πράσινο, υποτυπώδη δάση ή έστω συστάδες δένδρων. Ισως να είχε πολλά τότε που στο Πικέρμι ζούσαν ελέφαντες, ρινόκεροι, ύαινες και άλλα ζώα των σημερινών τροπικών χωρών. Αλλά αυτό συνέβαινε πριν 8-9 εκατομμύρια χρόνια. Δηλαδή 7 εκατομμύρια χρόνια πριν εμφανιστεί ο άνθρωπος.

Λε Ρουά 1758 Ο Πειραιάς από το λόφο της Καστέλας το 1820

Το Ν Φάληρο το 1902, με το πράσινο στο βάθος, την εξέδρα, το ΑΚΤΑΙΟ κ.λ.π.

Πάντως για την τελευταία, των 5.000 χρόνων, κατάσταση δεν υπάρχουν πληροφορίες. Εκείνο που μας δίνει τη βεβαιότητα ότι ο Πειραιάς είχε δένδρα, είναι κάποιες γκραβούρες περιηγητών, οι οποίοι "σημειώνουν" αρκετές συστάδες σε διάφορα σημεία του, καθώς και ποτάμια. Ο Λε Ρουά, 1750 σημειώνει κάποιον πευκώνα στην παραλία του Πειραιά.

Οι ίδιοι οι περιηγητές μιλούν για αρκετά οπωροφόρα δένδρα, συκιές, κληματαριές , ελιές και άλλα.

ΒΑΣΙΛΗΣ Π. ΚΟΥΤΟΥΖΗΣ

Δημοσιογράφος - Ερευνητής

2005

Αρχή σελίδας

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ